بازیهای ویدیویی و سلامت روان در ماههای قرنطینه بیش از هر زمان دیگری مورد توجه جوانان و خانوادهها قرار گرفتند. وقتی خانهها تبدیل به محل زندگی، تحصیل و سرگرمی شد، این سؤال پررنگتر شد که آیا بازیهای ویدیویی میتوانند به رشد و بهبود سلامت روان جوانان کمک کنند یا تهدیدی برای آن هستند؟ در این مطلب، با نگاهی نو و تخصصی به این موضوع میپردازیم و واقعیتها را از افسانهها جدا میکنیم.
تاثیر بازیهای ویدیویی بر احساسات و اضطراب جوانان
فرار از استرس و فشارهای روانی روزمره
در زمان قرنطینه که بسیاری از فعالیتهای اجتماعی محدود شد، جوانان به سراغ بازیهای ویدیویی برای فرار از استرس، تنهایی و احساس خستگی رفتند. استفاده از گیمینگ به عنوان روشی برای مقابله با فشارهای روانی روزمره مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است. طبق مطالعات جدیدی که در سال 1404-02-25 انتشار یافته، گیمتراپی (game therapy) میتواند به بهبود خلق و خو و کاهش نشانههای اضطراب کمک کند. این بازیها جایگزین مناسبی برای فعالیتهای جمعی و اجتماعی واقعی نبودند، اما ارتباطات آنلاین مانند چت یا همکاری تیمی در بازیهایی نظیر Minecraft یا Among Us، نوعی تعامل و احساس حضور را برای جوانان فراهم کردند.
کاهش اضطراب و افزایش امید به آینده
یکی از مهمترین دلایلی که بازیهای ویدیویی و سلامت روان جوانان را پیوند میدهد، تأثیر مثبت این بازیها بر امیدواری و انگیزه است. بسیاری از جوانان در شرایط قرنطینه با احساس ناامیدی و نگرانی نسبت به آینده مواجه شدند. گیمینگ نهتنها یک سرگرمی بلکه محیطی برای رقابت سالم و پیشرفت شخصی است که میتواند احساس ارزشمندی و کنترل فردی را تقویت کند. تجربه موفقیتهای کوچک و تدریجی در بازی، مانند رسیدن به مرحله بالاتر یا حل یک معما، انگیزه ذهنی و رضایت خاطر ایجاد میکند که در کنترل اضطراب مؤثر است.
جنبههای اجتماعی بازیهای ویدیویی: ارتباط، تعامل و همکاری
تقویت مهارتهای ارتباطی و اجتماعی آنلاین
برخلاف باور عمومی که تصور میکند بازیهای ویدیویی افراد را منزوی میکند، واقعیت آن است که بسیاری از بازیها بستری برای تعامل اجتماعی آنلاین فراهم میکنند. گیمرها میتوانند در گروههای کوچک یا حتی بزرگ با دوستان یا افراد جدید همکاری کنند و برای رسیدن به اهداف مشترک برنامه بریزند. این ارتباط مجازی، در شرایطی که روابط چهرهبهچهره ممکن نبود، به حفظ تعاملات اجتماعی جوانان کمک فراوانی کرد. استفاده از چت صوتی و متنی، گروههای شبکههای اجتماعی و انجمنهای اینترنتی، فرصتهای مناسبی برای گسترش دوستیهای جدید و تقویت مهارتهای گفتگو فراهم نمود.
همکاری و آموزش مهارتهای جدید از طریق گیم پلی
بازیهای چند نفره مانند League of Legends، Valorant و Fortnite نیازمند همکاری تیمی و تصمیمگیری سریع هستند. این بازیها باعث میشوند نوجوانان و جوانان مهارتهایی مثل رهبری، مدیریت زمان و حل تعارض را بهطور عملی تجربه کنند. پژوهشها نشان دادهاند که مشارکت فعال در این نوع بازیها، احتمال بروز احساس تنهایی و بیگانگی را کاهش داده و حس تعلق به گروه را افزایش میدهد. چنین همکاریهایی حتی به بهبود سلامت روان جمعی و پیشگیری از افسردگی کمک میکند، زیرا افراد احساس میکنند بخشی از یک جامعهٔ پویا و هدفمند هستند.
- افزایش اعتماد به نفس از طریق رقابت مثبت
- تقویت تعاملات اجتماعی در دوران فاصلهگذاری
- کشف و توسعه استعدادهای شخصی در محیطی ایمن
نکات مهم و محدودیتها در استفاده از بازیهای ویدیویی
تعادل در مصرف و پیشگیری از اعتیاد
گرچه فواید زیادی برای بازیهای ویدیویی و سلامت روان ذکر شد، اما باید به اعتدال و مدیریت زمان مصرف توجه ویژه داشت. بازیهای طولانی و بدون نظارت به مرور میتواند به اعتیاد و افزایش مشکلات روانی منجر شود. والدین و جوانان باید با تعیین زمانبندی صحیح، از بروز چنین عواقبی جلوگیری کنند. راهکارهایی مانند استفاده از تایمر، استراحتهای کوتاه و انجام فعالیتهای فیزیکی در کنار گیمینگ میتواند کمککننده باشد. همچنین آشنایی با محتوای بازیها و انتخاب بازیهای متناسب با سن و شرایط روحی بسیار حیاتی است.
برخی ریسکها و راههای مقابله با آنها
افزایش بیش از حد زمان صفحه (Screen Time)، کاهش کیفیت خواب و خوابآلودگی، و گاهی تاثیر محتوای خشن بعضی بازیها باید جدی گرفته شود. روانشناسان توصیه میکنند در کنار بهرهگیری از مزایای بازیهای ویدیویی، محیط خانوادگی با گفتوگو و تعامل گرم همراه باشد تا مشکلات روحی پنهان مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این، مراقبت از سلامت جسمی (مانند حفظ وضعیت بدنی درست و ورزش روزانه) در کنار گیمینگ نباید فراموش شود، تا تعادل جسم و روان حفظ شود.
جمعبندی: راهبردهایی برای استفاده سالم از بازیهای ویدیویی در دوران قرنطینه
نکات کلیدی برای حفظ سلامت روان در کنار گیمینگ
با توجه به آنچه بررسی کردیم، بازیهای ویدیویی و سلامت روان جوانان ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، به ویژه در شرایط خاصی مانند قرنطینه. حفظ تعادل بین استفاده از بازیها و سایر فعالیتها، انتخاب درست نوع بازی و توجه به توصیههای کارشناسان، مهمترین عوامل بهرهمندی از مزایای گیمینگ است. برنامهریزی منظم روزانه و داشتن سقف زمانی مشخص برای بازی و سایر فعالیتها، میتواند سلامت روانی را تضمین کند و از افت تحصیلی یا مشکلات جسمی جلوگیری نماید.
راهکارهای عملی برای خانوادهها و جوانان
- ارتباط موثر بین اعضای خانواده درباره تجربههای گیمینگ
- تشویق به انجام فعالیتهای تیمی و آموزشی حین بازی
- حضور فعال والدین در انتخاب و آگاهی از محتوای بازیها
- استفاده از بازیهای آموزشی برای یادگیری مهارتهای زندگی
در نهایت، بازیهای ویدیویی میتوانند ابزاری موثر برای بهبود سلامت روان نوجوانان در دوران قرنطینه باشند، به شرطی که با رویکرد مسئولانه و آگاهانه به کار گرفته شوند. با رعایت این توصیهها، گیمینگ نهتنها مضر نیست، بلکه فرصتی برای رشد فردی و اجتماعی و دستیابی به آرامش روحی در شرایط غیرعادی مانند پاندمی است.